Georgic
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/p-vergilius-maro-virgil" aria-label="More works by Vergilius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
3.1
Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus
3.2
pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei.
3.3
Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes,
3.4
omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum
3.5
aut inlaudati nescit Busiridis aras?
3.6
Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos
3.7
Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno,
3.8
acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim
3.9
tollere humo victorque virum volitare per ora.
3.10
Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit,
3.11
Aonio rediens deducam vertice Musas;
3.12
primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas,
3.13
et viridi in campo templum de marmore ponam
3.14
propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat
3.15
Mincius et tenera praetexit arundine ripas.
3.16
In medio mihi Caesar erit templumque tenebit:
3.17
illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro
3.18
centum quadriiugos agitabo ad flumina currus.
3.19
Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi
3.20
cursibus et crudo decernet Graecia caestu.
3.21
Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae
3.22
dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas
3.23
ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos,
3.24
vel scaena ut versis discedat frontibus utque
3.25
purpurea intexti tollant aulaea Britanni.
3.26
In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto
3.27
Gangaridum faciam victorisque arma Quirini,
3.28
atque hic undantem bello magnumque fluentem
3.29
Nilum ac navali surgentis aere columnas.
3.30
Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten
3.31
fidentemque fuga Parthum versisque sagittis,
3.32
et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea
3.33
bisque triumphatas utroque ab litore gentes.
3.34
Stabunt et Parii lapides, spirantia signa,
3.35
Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis
3.36
nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor.
3.37
Invidia infelix Furias amnemque severum
3.38
Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis
3.39
immanemque rotam et non exsuperabile saxum.
3.40
Interea Dryadum silvas saltusque sequamur
3.41
intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa.
3.42
Te sine nil altum mens incohat; en age segnis
3.43
rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron
3.44
Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum
3.45
et vox adsensu nemorum ingeminata remugit.
3.46
Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas
3.47
Caesaris et nomen fama tot ferre per annos,
3.48
Tithoni prima quot abest ab origine Caesar.
3.49
Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae
3.50
pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos,
3.51
corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae
3.52
forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix,
3.53
et crurum tenus a mento palearia pendent;
3.54
tum longo nullus lateri modus; omnia magna,
3.55
pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures.
3.56
Nec mihi displiceat maculis insignis et albo,
3.57
aut iuga detractans interdumque aspera cornu
3.58
et faciem tauro propior, quaeque ardua tota,
3.59
et gradiens ima verrit vestigia cauda,
3.60
Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos
3.61
desinit ante decem, post quattuor incipit annos;
3.62
cetera nec feturae habilis nec fortis aratris.
3.63
Interea, superat gregibus dum laeta iuventas,
3.64
solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus,
3.65
atque aliam ex alia generando suffice prolem.
3.66
Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi
3.67
prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus
3.68
et labor, et durae rapit inclementia mortis.
3.69
Semper erunt, quarum mutari corpora malis:
3.70
semper enim refice ac, ne post amissa requiras,
3.71
ante veni et subolem armento sortire quotannis.
3.72
Nec non et pecori est idem dilectus equino.
3.73
Tu modo, quos in spem statues submittere gentis,
3.74
praecipuum iam inde a teneris impende laborem.
3.75
Continuo pecoris generosi pullus in arvis
3.76
altius ingreditur et mollia crura reponit;
3.77
primus et ire viam et fluvios temptare minaces
3.78
audet et ignoto sese committere ponti
3.79
nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix
3.80
argutumque caput, brevis alvus obesaque terga,
3.81
luxuriatque toris animosum pectus. Honesti
3.82
spadices glaucique, color deterrimus albis
3.83
et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere
3.84
stare loco nescit, micat auribus et tremit artus
3.85
collectumque premens volvit sub naribus ignem.
3.86
Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo;
3.87
at duplex agitur per lumbos spina, cavatque
3.88
tellurem et solido graviter sonat ungula cornu.
3.89
Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis
3.90
Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae,
3.91
Martis equi biiuges et magni currus Achilli.
3.92
Talis et ipse iubam cervice effundit equina
3.93
coniugis adventu pernix Saturnus et altum
3.94
Pelion hinnitu fugiens implevit acuto.
3.95
Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis
3.96
deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae.
3.97
frigidus in Venerem senior, frustraque laborem
3.98
ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est,
3.99
ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis,
3.100
incassum furit. Ergo animos aevumque notabis
3.101
praecipue; hinc alias artis prolemque parentum
3.102
et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae.
3.103
Nonne vides, cum praecipiti certamine campum
3.104
corripuere ruuntque effusi carcere currus,
3.105
cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit
3.106
corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto
3.107
et proni dant lora, volat vi fervidus axis;
3.108
iamque humiles, iamque elati sublime videntur
3.109
aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras;
3.110
nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae
3.111
tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum:
3.112
tantus amor laudum, tantae est victoria curae.
3.113
Primus Erichthonius currus et quattuor ausus
3.114
iungere equos rapidusque rotis insistere victor
3.115
Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere
3.116
impositi dorso atque equitem docuere sub armis
3.117
insultare solo et gressus glomerare superbos.
3.118
Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri
3.119
exquirunt calidumque animis et cursibus acrem,
3.120
quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis
3.121
et patriam Epirum referat fortisque Mycenas
3.122
Neptunique ipsa deducat origine gentem.
3.123
His animadversis instant sub tempus et omnis
3.124
impendunt curas denso distendere pingui,
3.125
quem legere ducem et pecori dixere maritum;
3.126
florentisque secant herbas fluviosque ministrant
3.127
farraque, ne blando nequeat superesse labori
3.128
invalidique patrum referant ieiunia nati.
3.129
Ipsa autem macie tenuant armenta volentes,
3.130
atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas
3.131
sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent.
3.132
Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant,
3.133
cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum
3.134
surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes.
3.135
Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus
3.136
sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis,
3.137
sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat.
3.138
Rursus cura patrum cadere et succedere matrum
3.139
incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant,
3.140
non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris,
3.141
non saltu superare viam sit passus et acri
3.142
carpere prata fuga fluviosque innare rapacis.
3.143
Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum
3.144
flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa,
3.145
speluncaeque tegant et saxea procubet umbra.
3.146
Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem
3.147
plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo
3.148
Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes,
3.149
asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis
3.150
diffugiunt armenta; furit mugitibus aether
3.151
concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri.
3.152
Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras
3.153
Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae.
3.154
Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat,
3.155
arcebis gravido pecori, armentaque pasces
3.156
sole recens orto aut noctem ducentibus astris.
3.157
Post partum cura in vitulos traducitur omnis,
3.158
continuoque notas et nomina gentis inurunt
3.159
et quos aut pecori malint submittere habendo
3.160
aut aris servare sacros aut scindere terram
3.161
et campum horrentem fractis invertere glaebis.
3.162
Cetera pascuntur viridis armenta per herbas:
3.163
Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem,
3.164
iam vitulos hortare viamque insiste domandi,
3.165
dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas.
3.166
Ac primum laxos tenui de vimine circlos
3.167
cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla
3.168
servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos
3.169
iunge pares et coge gradum conferre iuvencos;
3.170
atque illis iam saepe rotae ducantur inanes
3.171
per terram et summo vestigia pulvere signent;
3.172
post valido nitens sub pondere faginus axis
3.173
instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes.
3.174
Interea pubi indomitae non gramina tantum
3.175
nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem,
3.176
sed frumenta manu carpes sata; nec tibi fetae
3.177
more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae,
3.178
sed tota in dulcis consument ubera natos.
3.179
Sin ad bella magis studium turmasque ferocis,
3.180
aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae
3.181
et Iovis in luco currus agitare volantis:
3.182
primus equi labor est, animos atque arma videre
3.183
bellantum lituosque pati tractuque gementem
3.184
ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis;
3.185
tum magis atque magis blandis gaudere magistri
3.186
laudibus et plausae sonitum cervicis amare.
3.187
Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris
3.188
audeat, inque vicem det mollibus ora capistris
3.189
invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi.
3.190
At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas,
3.191
carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare
3.192
compositis sinuetque alterna volumina crurum
3.193
sitque laboranti similis; tum cursibus auras,
3.194
tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis
3.195
aequora vix summa vestigia ponat harena;
3.196
qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris
3.197
incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt
3.198
nubila: tum segetes altae campique natantes
3.199
lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem
3.200
dant silvae longique urgent ad litora fluctus;
3.201
ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens
3.202
Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi
3.203
sudabit spatia et spumas aget ore cruentas,
3.204
Belgica vel molli melius feret esseda collo.
3.205
Tum demum crassa magnum farragine corpus
3.206
crescere iam domitis sinito: namque ante domandum
3.207
ingentis tollent animos prensique negabunt
3.208
verbera lenta pati et duris parere lupatis.
3.209
Sed non ulla magis viris industria firmat,
3.210
quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris,
3.211
sive boum sive est cui gratior usus equorum.
3.212
Atque ideo tauros procul atque in sola relegant
3.213
pascua post montem oppositum et trans flumina lata,
3.214
aut intus clausos satura ad praesepia servant.
3.215
Carpit enim viris paulatim uritque videndo
3.216
femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae
3.217
dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos
3.218
cornibus inter se subigit decernere amantis.
3.219
Pascitur in magna Sila formosa iuvenca:
3.220
illi alternantes multa vi proelia miscent
3.221
volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis,
3.222
versaque in obnixos urguentur cornua vasto
3.223
cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus
3.224
Nec mos bellantis una stabulare, sed alter
3.225
victus abit longeque ignotis exulat oris,
3.226
multa gemens ignominiam plagasque superbi
3.227
victoris, tum, quos amisit inultus, amores;
3.228
et stabula aspectans regnis excessit avitis.
3.229
Ergo omni cura viris exercet et inter
3.230
dura iacet pernix instrato saxa cubili
3.231
frondibus hirsutis et carice pastus acuta,
3.232
et temptat sese atque irasci in cornua discit
3.233
arboris obnixus trunco ventosque lacessit
3.234
ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena.
3.235
Post ubi collectum robur viresque refectae
3.236
signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem:
3.237
fluctus uti medio coepit cum albescere ponto
3.238
longius ex altoque sinum trahit, utque volutus
3.239
ad terras immane sonat per saxa neque ipso
3.240
monte minor procumbit, at ima exaestuat unda
3.241
verticibus nigramque alte subiectat harenam.
3.242
Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque,
3.243
et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres,
3.244
in furias. ignemque ruunt. Amor omnibus idem.
3.245
Tempore non alio catulorum oblita leaena
3.246
saevior erravit campis, nec funera volgo
3.247
tam multa informes ursi stragemque dedere
3.248
per silvas; tum saevus aper, tum pessima tigris;
3.249
heu male tum Libyae solis erratur in agris.
3.250
Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum
3.251
corpora, si tantum notas odor attulit auras?
3.252
Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva
3.253
non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant
3.254
flumina correptosque unda torquentia montis.
3.255
Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus
3.256
et pede prosubigit terram, fricat arbore costas
3.257
atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat.
3.258
Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem
3.259
durus amor? Nempe abruptis turbata procellis
3.260
nocte natat caeca serus freta; quem super ingens
3.261
porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant
3.262
aequora; nec miseri possunt revocare parentes
3.263
nec moritura super crudeli funere virgo.
3.264
Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum
3.265
atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi?
3.266
Scilicet ante omnis furor est insignis equarum;
3.267
et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci
3.268
Potniades malis membra absumpsere quadrigae.
3.269
Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem
3.270
Ascanium; superant montis et flumina tranant.
3.271
Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis,
3.272
vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae
3.273
ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis,
3.274
exceptantque levis auras et saepe sine ullis
3.275
coniugiis vento gravidae, mirabile dictu,
3.276
saxa per et scopulos et depressas convallis
3.277
diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus,
3.278
in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster
3.279
nascitur et pluvio contristat frigore caelum.
3.280
Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt
3.281
pastores, lentum destillat ab inguine virus,
3.282
hippomanes, quod saepe malae legere novercae
3.283
miscueruntque herbas et non innoxia verba.
3.284
Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus,
3.285
singula dum capti circumvectamur amore.
3.286
Hoc satis armentis: superat pars altera curae,
3.287
lanigeros agitare greges hirtasque capellas.
3.288
Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni.
3.289
Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum
3.290
quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem;
3.291
sed me Parnasi deserta per ardua dulcis
3.292
raptat amor; iuvat ire iugis, qua nulla priorum
3.293
Castaliam molli devertitur orbita clivo.
3.294
Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum
3.295
Incipiens stabulis edico in mollibus herbam
3.296
carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas,
3.297
et multa duram stipula filicumque maniplis
3.298
sternere subter humum, glacies ne frigida laedat
3.299
molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras.
3.300
Post hinc digressus iubeo frondentia capris
3.301
arbuta sufficere et fluvios praebere recentis
3.302
et stabula a ventis hiberno opponere soli
3.303
ad medium conversa diem, cum frigidus olim
3.304
iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno.
3.305
Haec quoque non cura nobis leviore tuendae,
3.306
nec minor usus erit, quamvis Milesia magno
3.307
vellera mutentur Tyrios incocta rubores:
3.308
densior hinc suboles, hinc largi copia lactis;
3.309
quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra,
3.310
laeta magis pressis manabunt flumina mammis.
3.311
Nec minus interea barbas incanaque menta
3.312
Cinyphii tondent hirci saetasque comantis
3.313
usum in castrorum et miseris velamina nautis.
3.314
Pascuntur vero silvas et summa Lycaei
3.315
horrentisque rubos et amantis ardua dumos:
3.316
atque ipsae memores redeunt in tecta suosque
3.317
ducunt et gravido superant vix ubere limen.
3.318
Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis
3.319
quo minor est illis curae mortalis egestas,
3.320
avertes victumque feres et virgea laetus
3.321
pabula, nec tota claudes faenilia bruma.
3.322
At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas
3.323
in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet,
3.324
Luciferi primo cum sidere frigida rura
3.325
carpamus, dum mane novum, dum gramina canent,
3.326
et ros in tenera pecori gratissimus herba.
3.327
Inde ubi quarta sitim caeli collegerit hora
3.328
et cantu querulae rumpent arbusta cicadae,
3.329
ad puteos aut alta greges ad stagna iubebo
3.330
currentem ilignis potare canalibus undam;
3.331
aestibus at mediis umbrosam exquirere vallem,
3.332
sicubi magna Iovis antiquo robore quercus
3.333
ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum
3.334
ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra;
3.335
tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus
3.336
solis ad occasum, cum frigidus aera vesper
3.337
temperat et saltus reficit iam roscida luna
3.338
litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi.
3.339
Quid tibi pastores Libyae, quid pascua versu
3.340
prosequar et raris habitata mapalia tectis?
3.341
Saepe diem noctemque et totum ex ordine mensem
3.342
pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis
3.343
hospitiis: tantum campi iacet. Omnia secum
3.344
armentarius Afer agit, tectumque laremque
3.345
armaque Amyclaeumque canem Cressamque pharetram;
3.346
non secus ac patriis acer Romanus in armis
3.347
iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti
3.348
ante expectatum positis stat in agmine castris.
3.349
At non, qua Scythiae gentes Maeotiaque unda,
3.350
turbidus et torquens flaventis Hister harenas,
3.351
quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem.
3.352
Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullae
3.353
aut herbae campo apparent aut arbore frondes;
3.354
sed iacet aggeribus niveis informis et alto
3.355
terra gelu late septemque adsurgit in ulnas.
3.356
Semper hiemps, semper spirantes frigora cauri.
3.357
Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras,
3.358
nec cum invectus equis altum petit aethera, nec cum
3.359
praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum.
3.360
Concrescunt subitae currenti in flumine crustae
3.361
undaque iam tergo ferratos sustinet orbis,
3.362
puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris;
3.363
aeraque dissiliunt vulgo vestesque rigescunt
3.364
indutae caeduntque securibus umida vina
3.365
et totae solidam in glaciem vertere lacunae
3.366
stiriaque impexis induruit horrida barbis.
3.367
Interea toto non setius aere ninguit:
3.368
intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis
3.369
corpora magna boum, confertoque agmine cervi
3.370
torpent mole nova et summis vix cornibus extant.
3.371
Hos non immissis canibus, non cassibus ullis
3.372
puniceaeve agitant pavidos formidine pennae,
3.373
sed frustra oppositum trudentis pectore montem
3.374
comminus obtruncant ferro graviterque rudentis
3.375
caedunt et magno laeti clamore reportant.
3.376
Ipsi in defossis specubus secura sub alta
3.377
otia agunt terra congestaque robora totasque
3.378
advolvere focis ulmos ignique dedere.
3.379
Hic noctem ludo ducunt et pocula laeti
3.380
fermento atque acidis imitantur vitea sorbis.
3.381
Talis Hyperboreo septem subiecta trioni
3.382
gens effrena virum Rhiphaeo tunditur euro
3.383
et pecudum fulvis velatur corpora saetis.
3.384
Si tibi lanitium curae, primum aspera silva,
3.385
lappaeque tribolique, absint; fuge pabula laeta;
3.386
Continuoque greges villis lege mollibus albos.
3.387
Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse,
3.388
nigra subest udo tantum cui lingua palato,
3.389
reice, ne maculis infuscet vellera pullis
3.390
nascentum, plenoque alium circumspice campo.
3.391
Munere sic niveo lanae, si credere dignum est,
3.392
Pan deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit
3.393
in nemora alta vocans; nec tu aspernata vocantem.
3.394
At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis
3.395
ipse manu salsasque ferat praesepibus herbas.
3.396
Hinc et amant fluvios magis et magis ubera tendunt
3.397
et salis occultum referunt in lacte saporem.
3.398
Multi iam excretos prohibent a matribus haedos
3.399
primaque ferratis praefigunt ora capistris.
3.400
Quod surgente die mulsere horisque diurnis,
3.401
nocte premunt; quod iam tenebris et sole cadente,
3.402
sub lucem exportant calathis adit oppida pastor;
3.403
aut parco sale contingunt hiemique reponunt.
3.404
Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una
3.405
velocis Spartae catulos acremque Molossum
3.406
pasce sero pingui. Numquam custodibus illis
3.407
nocturnum stabulis furem incursusque luporum
3.408
aut impacatos a tergo horrebis Hiberos.
3.409
Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros
3.410
et canibus leporem, canibus venabere dammas,
3.411
saepe volutabris pulsos silvestribus apros
3.412
latratu turbabis agens montisque per altos
3.413
ingentem clamore premes ad retia cervum.
3.414
Disce et odoratam stabulis accendere cedrum
3.415
galbaneoque agitare gravis nidore chelydros.
3.416
saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu
3.417
vipera delituit caelumque exterrita fugit,
3.418
aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae,
3.419
pestis acerba boum, pecorique aspergere virus,
3.420
fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor,
3.421
tollentemque minas et sibila colla tumentem
3.422
deice. Iamque fuga timidum caput abdidit alte,
3.423
cum medii nexus extremaeque agmina caudae
3.424
solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis.
3.425
Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis,
3.426
squamea convolvens sublato pectore terga
3.427
atque notis longam maculosus grandibus alvum
3.428
qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum
3.429
vere madent udo terrae ac pluvialibus austris
3.430
stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram
3.431
improbus ingluviem ranisque loquacibus explet;
3.432
postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt,
3.433
exsilit in siccum et flammantia lumina torquens
3.434
saevit agris asperque siti atque exterritus aestu.
3.435
Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos
3.436
neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas,
3.437
cum positis novus exuviis nitidusque iuventa
3.438
volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens
3.439
arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis.
3.440
Morborum quoque te causas et signa docebo.
3.441
Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber
3.442
altius ad vivum persedit et horrida cano
3.443
bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit
3.444
sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres.
3.445
Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri
3.446
perfundunt, udisque aries in gurgite villis
3.447
mersatur missusque secundo defluit amni;
3.448
aut tonsum tristi contingunt corpus amurca
3.449
et spumas miscent argenti et sulfura viva
3.450
Idaeasque pices et pinguis unguine ceras
3.451
scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen.
3.452
Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est,
3.453
quam si quis ferro potuit rescindere summum
3.454
ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo,
3.455
dum medicas adhibere manus ad volnera pastor
3.456
abnegat et meliora deos sedet omnia poscens.
3.457
Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa
3.458
cum furit atque artus depascitur arida febris,
3.459
profuit incensos aestus avertere et inter
3.460
ima ferire pedis salientem sanguine venam,
3.461
Bisaltae quo more solent acerque Gelonus;
3.462
cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum
3.463
et lac concretum cum sanguine potat equino.
3.464
Quam procul aut molli succedere saepius umbrae
3.465
videris aut summas carpentem ignavius herbas
3.466
extremamque sequi aut medio procumbere campo
3.467
pascentem et serae solam decedere nocti:
3.468
continuo culpam ferro compesce, prius quam
3.469
dira per incautum serpant contagia volgus.
3.470
Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo,
3.471
quam multae pecudum pestes. Nec singula morbi
3.472
corpora corripiunt, sed tota aestiva repente,
3.473
spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem.
3.474
Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis
3.475
castella in tumulis et Iapydis arva Timavi
3.476
nunc quoque post tanto videat desertaque regna
3.477
pastorum et longe saltus lateque vacantis.
3.478
Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est
3.479
tempestas totoque autumni incanduit aestu
3.480
et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum,
3.481
corrupitque lacus, infecit pabula tabo.
3.482
Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis
3.483
omnibus acta sitis miseros adduxerat artus,
3.484
rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se
3.485
ossa minutatim morbo collapsa trahebat.
3.486
Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram
3.487
lanea dum nivea circumdatur infula vitta,
3.488
inter cunctantis cecidit moribunda ministros.
3.489
Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos
3.490
inde neque impositis ardent altaria fibris
3.491
nec responsa potest consultus reddere vates,
3.492
ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri
3.493
summaque ieiuna sanie infuscatur harena.
3.494
Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis
3.495
et dulcis animas plena ad praesepia reddunt;
3.496
hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros
3.497
tussis anhela sues ac faucibus angit obesis.
3.498
Labitur infelix studiorum atque immemor herbae
3.499
victor equus fontisque avertitur et pede terram
3.500
crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem
3.501
sudor et ille quidem morituris frigidus, aret
3.502
pellis et ad tactum tractanti dura resistit.
3.503
Haec ante exitium primis dant signa diebus;
3.504
sin in processu coepit crudescere morbus,
3.505
tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto
3.506
spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo
3.507
ilia singultu tendunt, it naribus ater
3.508
sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua.
3.509
Profuit inserto latices infundere cornu
3.510
Lenaeos; ea visa salus morientibus una;
3.511
mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti
3.512
ardebant ipsique suos iam morte sub aegra,
3.513
di meliora piis erroremque hostibus illum,
3.514
discissos nudis laniabant dentibus artus.
3.515
Ecce autem duro fumans sub vomere taurus
3.516
concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem
3.517
extremosque ciet gemitus. It tristis arator
3.518
maerentem abiungens fraterna morte iuvencum,
3.519
atque opere in medio defixa relinquit aratra.
3.520
Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt
3.521
prata movere animum, non qui per saxa volutus
3.522
purior electro campum petit amnis; at ima
3.523
solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis
3.524
ad terramque fluit devexo pondere cervix.
3.525
Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras
3.526
invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi
3.527
munera, non illis epulae nocuere repostae:
3.528
frondibus et victu pascuntur simplicis herbae,
3.529
pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu
3.530
flumina, nec somnos abrumpit cura salubris.
3.531
Tempore non alio dicunt regionibus illis
3.532
quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris
3.533
imparibus ductos alta ad donaria currus.
3.534
Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis
3.535
unguibus infodiunt fruges montisque per altos
3.536
contenta cervice trahunt stridentia plaustra.
3.537
Non lupus insidias explorat ovilia circum
3.538
nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum
3.539
cura domat; timidi dammae cervique fugaces
3.540
nunc interque canes et circum tecta vagantur.
3.541
Iam maris immensi prolem et genus omne natantum
3.542
litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus
3.543
proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae.
3.544
Interit et curvis frustra defensa latebris
3.545
vipera et attoniti squamis adstantibus hydri.
3.546
Ipsis est aer avibus non aequus et illae
3.547
praecipites alta vitam sub nube relinquunt.
3.548
Praeterea iam nec mutari pabula refert
3.549
artes nocent quaesitaeque; cessere magistri
3.550
Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus.
3.551
Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris
3.552
pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque,
3.553
inque dies avidum surgens caput altius effert:
3.554
Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes
3.555
arentesque sonant ripae collesque supini:
3.556
Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis
3.557
in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo
3.558
donec humo tegere ac foveis abscondere discunt.
3.559
Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam
3.560
aut undis abolere potest aut vincere flamma;
3.561
ne tondere quidem morbo inluvieque peresa
3.562
vellera nec telas possunt attingere putris;
3.563
verum etiam invisos si quis temptarat amictus,
3.564
ardentes papulae atque immundus olentia sudor
3.565
membra sequebatur nec longo deinde moranti
3.566
tempore contactos artus sacer ignis edebat.