Metam
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/ovid" aria-label="More works by Ovidius">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
13.1
Consedere duces et vulgi stante corona
13.2
surgit ad hos clipei dominus septemplicis Aiax,
13.3
utque erat inpatiens irae, Sigeia torvo
13.4
litora respexit classemque in litore vultu
13.5
intendensque manus' agimus, pro Iuppiter!' inquit
13.6
' ante rates causam, et mecum confertur Ulixes!
13.7
at non Hectoreis dubitavit cedere flammis,
13.8
quas ego sustinui, quas hac a classe fugavi.
13.9
tutius est igitur fictis contendere verbis,
13.10
quam pugnare manu, sed nec mihi dicere promptum,
13.11
nec facere est isti: quantumque ego Marte feroci
13.12
inque acie valeo, tantum valet iste loquendo.
13.13
nec memoranda tamen vobis mea facta, Pelasgi,
13.14
esse reor: vidistis enim; sua narret Ulixes,
13.15
quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est!
13.16
praemia magna peti fateor; sed demit honorem
13.17
aemulus: Aiaci non est tenuisse superbum,
13.18
sit licet hoc ingens, quicquid speravit Ulixes;
13.19
iste tulit pretium iam nunc temptaminis huius,
13.20
quod, cum victus erit, mecum certasse feretur.
13.21
' Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset,
13.22
nobilitate potens essem, Telamone creatus,
13.23
moenia qui forti Troiana sub Hercule cepit
13.24
litoraque intravit Pagasaea Colcha carina;
13.25
Aeacus huic pater est, qui iura silentibus illic
13.26
reddit, ubi Aeoliden saxum grave Sisyphon urget;
13.27
Aeacon agnoscit summus prolemque fatetur
13.28
Iuppiter esse suam: sic a Iove tertius Aiax.
13.29
nec tamen haec series in causam prosit, Achivi,
13.30
si mihi cum magno non est communis Achille:
13.31
frater erat, fraterna peto! quid sanguine cretus
13.32
Sisyphio furtisque et fraude simillimus illi
13.33
inseris Aeacidis alienae nomina gentis?
13.34
' An quod in arma prior nulloque sub indice veni,
13.35
arma neganda mihi, potiorque videbitur ille,
13.36
ultima qui cepit detractavitque furore
13.37
militiam ficto, donec sollertior isto
13.38
sed sibi inutilior timidi commenta retexit
13.39
Naupliades animi vitataque traxit ad arma?
13.40
optima num sumat, quia sumere noluit ulla:
13.41
nos inhonorati et donis patruelibus orbi,
13.42
obtulimus quia nos ad prima pericula, simus?
13.43
' Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus esset,
13.44
nec comes hic Phrygias umquam venisset ad arces
13.45
hortator scelerum! non te, Poeantia proles,
13.46
expositum Lemnos nostro cum crimine haberet!
13.47
qui nunc, ut memorant, silvestribus abditus antris
13.48
saxa moves gemitu Laertiadaeque precaris,
13.49
quae meruit, quae, si di sunt, non vana precaris.
13.50
et nunc ille eadem nobis iuratus in arma,
13.51
heu! pars una ducum, quo successore sagittae
13.52
Herculis utuntur, fractus morboque fameque
13.53
velaturque aliturque avibus, volucresque petendo
13.54
debita Troianis exercet spicula fatis.
13.55
ille tamen vivit, quia non comitavit Ulixem;
13.56
mallet et infelix Palamedes esse relictus,
13.57
[ viveret aut certe letum sine crimine haberet]
13.58
quem male convicti nimium memor iste furoris
13.59
prodere rem Danaam finxit fictumque probavit
13.60
crimen et ostendit, quod iam praefoderat, aurum.
13.61
ergo aut exilio vires subduxit Achivis,
13.62
aut nece: sic pugnat, sic est metuendus Ulixes!
13.63
' Qui licet eloquio fidum quoque Nestora vincat,
13.64
haut tamen efficiet, desertum ut Nestora crimen
13.65
esse rear nullum; qui cum inploraret Ulixem
13.66
vulnere tardus equi fessusque senilibus annis,
13.67
proditus a socio est; non haec mihi crimina fingi
13.68
scit bene Tydides, qui nomine saepe vocatum
13.69
corripuit trepidoque fugam exprobravit amico.
13.70
aspiciunt oculis superi mortalia iustis!
13.71
en eget auxilio, qui non tulit, utque reliquit,
13.72
sic linquendus erat: legem sibi dixerat ipse.
13.73
conclamat socios: adsum videoque trementem
13.74
pallentemque metu et trepidantem morte futura;
13.75
opposui molem clipei texique iacentem
13.76
servavique animam( minimum est hoc laudis) inertem.
13.77
si perstas certare, locum redeamus in illum:
13.78
redde hostem vulnusque tuum solitumque timorem
13.79
post clipeumque late et mecum contende sub illo!
13.80
at postquam eripui, cui standi vulnera vires
13.81
non dederant, nullo tardatus vulnere fugit.
13.82
' Hector adest secumque deos in proelia ducit,
13.83
quaque ruit, non tu tantum terreris, Ulixe,
13.84
sed fortes etiam: tantum trahit ille timoris.
13.85
hunc ego sanguineae successu caedis ovantem
13.86
eminus ingenti resupinum pondere fudi,
13.87
hunc ego poscentem, cum quo concurreret, unus
13.88
sustinui: sortemque meam vovistis, Achivi,
13.89
et vestrae valuere preces. si quaeritis huius
13.90
fortunam pugnae, non sum superatus ab illo.
13.91
ecce ferunt Troes ferrumque ignesque Iovemque
13.92
in Danaas classes: ubi nunc facundus Ulixes?
13.93
nempe ego mille meo protexi pectore puppes,
13.94
spem vestri reditus: date pro tot navibus arma.
13.95
' Quodsi vera licet mihi dicere, quaeritur istis
13.96
quam mihi maior honos, coniunctaque gloria nostra est,
13.97
atque Aiax armis, non Aiaci arma petuntur.
13.98
conferat his Ithacus Rhesum inbellemque Dolona
13.99
Priamidenque Helenum rapta cum Pallade captum:
13.100
luce nihil gestum, nihil est Diomede remoto;
13.101
si semel ista datis meritis tam vilibus arma,
13.102
dividite, et pars sit maior Diomedis in illis.
13.103
' Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermis
13.104
rem gerit et furtis incautum decipit hostem?
13.105
ipse nitor galeae claro radiantis ab auro
13.106
insidias prodet manifestabitque latentem;
13.107
sed neque Dulichius sub Achillis casside vertex
13.108
pondera tanta feret, nec non onerosa gravisque
13.109
Pelias hasta potest inbellibus esse lacertis,
13.110
nec clipeus vasti caelatus imagine mundi
13.111
conveniet timidae nataeque ad furta sinistrae:
13.112
debilitaturum quid te petis, inprobe, munus,
13.113
quod tibi si populi donaverit error Achivi,
13.114
cur spolieris, erit, non, cur metuaris ab hoste,
13.115
et fuga, qua sola cunctos, timidissime, vincis,
13.116
tarda futura tibi est gestamina tanta trahenti?
13.117
adde quod iste tuus, tam raro proelia passus,
13.118
integer est clipeus; nostro, qui tela ferendo
13.119
mille patet plagis, novus est successor habendus.
13.120
' Denique( quid verbis opus est?) spectemur agendo!
13.121
arma viri fortis medios mittantur in hostes:
13.122
inde iubete peti et referentem ornate relatis.'
13.123
Finierat Telamone satus, vulgique secutum
13.124
ultima murmur erat, donec Laertius heros
13.125
adstitit atque oculos paulum tellure moratos
13.126
sustulit ad proceres exspectatoque resolvit
13.127
ora sono, neque abest facundis gratia dictis.
13.128
' Si mea cum vestris valuissent vota, Pelasgi,
13.129
non foret ambiguus tanti certaminis heres,
13.130
tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille,
13.131
quem quoniam non aequa mihi vobisque negarunt
13.132
fata,'( manuque simul veluti lacrimantia tersit
13.133
lumina)' quis magno melius succedat Achilli,
13.134
quam per quem magnus Danais successit Achilles?
13.135
huic modo ne prosit, quod, uti est, hebes esse videtur,
13.136
neve mihi noceat, quod vobis semper, Achivi,
13.137
profuit ingenium, meaque haec facundia, siqua est,
13.138
quae nunc pro domino, pro vobis saepe locuta est,
13.139
invidia careat, bona nec sua quisque recuset.
13.140
' Nam genus et proavos et quae non fecimus ipsi,
13.141
vix ea nostra voco, sed enim, quia rettulit Aiax
13.142
esse Iovis pronepos, nostri quoque sanguinis auctor
13.143
Iuppiter est, totidemque gradus distamus ab illo:
13.144
nam mihi Laertes pater est, Arcesius illi,
13.145
Iuppiter huic, neque in his quisquam damnatus et exul;
13.146
est quoque per matrem Cyllenius addita nobis
13.147
altera nobilitas: deus est in utroque parente.
13.148
sed neque materno quod sum generosior ortu,
13.149
nec mihi quod pater est fraterni sanguinis insons,
13.150
proposita arma peto: meritis expendite causam,
13.151
dummodo, quod fratres Telamon Peleusque fuerunt,
13.152
Aiacis meritum non sit nec sanguinis ordo,
13.153
sed virtutis honor spoliis quaeratur in istis!
13.154
aut si proximitas primusque requiritur heres,
13.155
est genitor Peleus, est Pyrrhus filius illi:
13.156
quis locus Aiaci? Pthiam haec Scyrumve ferantur!
13.157
nec minus est isto Teucer patruelis Achilli:
13.158
num petit ille tamen? num, si petat, auferat illa?
13.159
ergo, operum quoniam nudum certamen habetur,
13.160
plura quidem feci, quam quae conprendere dictis
13.161
in promptu mihi sit, rerum tamen ordine ducar.
13.162
' Praescia venturi genetrix Nereia leti
13.163
dissimulat cultu natum, et deceperat omnes,
13.164
in quibus Aiacem, sumptae fallacia vestis:
13.165
arma ego femineis animum motura virilem
13.166
mercibus inserui, neque adhuc proiecerat heros
13.167
virgineos habitus, cum parmam hastamque tenenti
13.168
' nate dea,' dixi' tibi se peritura reservant
13.169
Pergama! quid dubitas ingentem evertere Troiam?'
13.170
iniecique manum fortemque ad fortia misi.
13.171
ergo opera illius mea sunt: ego Telephon hasta
13.172
pugnantem domui, victum orantemque refeci;
13.173
quod Thebae cecidere, meum est; me credite Lesbon,
13.174
me Tenedon Chrysenque et Cillan, Apollinis urbes,
13.175
et Scyrum cepisse; mea concussa putate
13.176
procubuisse solo Lyrnesia moenia dextra,
13.177
utque alios taceam, qui saevum perdere posset
13.178
Hectora, nempe dedi: per me iacet inclitus Hector!
13.179
illis haec armis, quibus est inventus Achilles,
13.180
arma peto: vivo dederam, post fata reposco.
13.181
' Ut dolor unius Danaos pervenit ad omnes,
13.182
Aulidaque Euboicam conplerunt mille carinae,
13.183
exspectata diu, nulla aut contraria classi
13.184
flamina erant, duraeque iubent Agamemnona sortes
13.185
inmeritam saevae natam mactare Dianae.
13.186
denegat hoc genitor divisque irascitur ipsis
13.187
atque in rege tamen pater est, ego mite parentis
13.188
ingenium verbis ad publica commoda verti:
13.189
hanc equidem( fateor, fassoque ignoscat Atrides)
13.190
difficilem tenui sub iniquo iudice causam.
13.191
hunc tamen utilitas populi fraterque datique
13.192
summa movet sceptri, laudem ut cum sanguine penset;
13.193
mittor et ad matrem, quae non hortanda, sed astu
13.194
decipienda fuit, quo si Telamonius isset,
13.195
orba suis essent etiam nunc lintea ventis.
13.196
' Mittor et Iliacas audax orator ad arces,
13.197
visaque et intrata est altae mihi curia Troiae,
13.198
plenaque adhuc erat illa viris; interritus egi
13.199
quam mihi mandarat communem Graecia causam
13.200
accusoque Parin praedamque Helenamque reposco
13.201
et moveo Priamum Priamoque Antenora iunctum;
13.202
at Paris et fratres et qui rapuere sub illo,
13.203
vix tenuere manus( scis hoc, Menelae) nefandas,
13.204
primaque lux nostri tecum fuit illa pericli.
13.205
' Longa referre mora est, quae consilioque manuque
13.206
utiliter feci spatiosi tempore belli.
13.207
post acies primas urbis se moenibus hostes
13.208
continuere diu, nec aperti copia Martis
13.209
ulla fuit; decimo demum pugnavimus anno:
13.210
quid facis interea, qui nil nisi proelia nosti?
13.211
quis tuus usus erat? nam si mea facta requiris,
13.212
hostibus insidior, fossa munimina cingo,
13.213
consolor socios, ut longi taedia belli
13.214
mente ferant placida, doceo, quo simus alendi
13.215
armandique modo, mittor, quo postulat usus.
13.216
' Ecce Iovis monitu deceptus imagine somni
13.217
rex iubet incepti curam dimittere belli;
13.218
ille potest auctore suam defendere vocem:
13.219
non sinat hoc Aiax delendaque Pergama poscat,
13.220
quodque potest, pugnet! cur non remoratur ituros?
13.221
cur non arma capit, dat, quod vaga turba sequatur?
13.222
non erat hoc nimium numquam nisi magna loquenti.
13.223
quid, quod et ipse fugit? vidi, puduitque videre,
13.224
cum tu terga dares inhonestaque vela parares;
13.225
nec mora,' quid facitis? quae vos dementia' dixi
13.226
' concitat, o socii, captam dimittere Troiam,
13.227
quidque domum fertis decimo, nisi dedecus, anno?'
13.228
talibus atque aliis, in quae dolor ipse disertum
13.229
fecerat, aversos profuga de classe reduxi.
13.230
convocat Atrides socios terrore paventes:
13.231
nec Telamoniades etiamnunc hiscere quicquam
13.232
audet, at ausus erat reges incessere dictis
13.233
Thersites etiam, per me haut inpune protervis!
13.234
erigor et trepidos cives exhortor in hostem
13.235
amissamque mea virtutem voce repono.
13.236
tempore ab hoc, quodcumque potest fecisse videri
13.237
fortiter iste, meum est, qui dantem terga retraxi.
13.238
' Denique de Danais quis te laudatve petitve?
13.239
at sua Tydides mecum communicat acta,
13.240
me probat et socio semper confidit Ulixe.
13.241
est aliquid, de tot Graiorum milibus unum
13.242
a Diomede legi! nec me sors ire iubebat:
13.243
sic tamen et spreto noctisque hostisque periclo
13.244
ausum eadem, quae nos, Phrygia de gente Dolona
13.245
interimo, non ante tamen, quam cuncta coegi
13.246
prodere et edidici, quid perfida Troia pararet.
13.247
omnia cognoram nec, quod specularer, habebam
13.248
et iam promissa poteram cum laude reverti:
13.249
haut contentus eo petii tentoria Rhesi
13.250
inque suis ipsum castris comitesque peremi
13.251
atque ita captivo, victor votisque potitus,
13.252
ingredior curru laetos imitante triumphos;
13.253
cuius equos pretium pro nocte poposcerat hostis,
13.254
arma negate mihi, fueritque benignior Aiax.
13.255
quid Lycii referam Sarpedonis agmina ferro
13.256
devastata meo? cum multo sanguine fudi
13.257
Coeranon Iphitiden et Alastoraque Chromiumque
13.258
Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytaninque
13.259
exitioque dedi cum Chersidamante Thoona
13.260
et Charopem fatisque inmitibus Ennomon actum
13.261
quique minus celebres nostra sub moenibus urbis
13.262
procubuere manu. sunt et mihi vulnera, cives,
13.263
ipso pulchra loco; nec vanis credite verbis,
13.264
aspicite! en' vestemque manu diduxit et' haec sunt
13.265
pectora semper' ait' vestris exercita rebus!
13.266
at nihil inpendit per tot Telamonius annos
13.267
sanguinis in socios et habet sine vulnere corpus!
13.268
' Quid tamen hoc refert, si se pro classe Pelasga
13.269
arma tulisse refert contra Troasque Iovemque?
13.270
confiteorque, tulit( neque enim benefacta maligne
13.271
detractare meum est), sed ne communia solus
13.272
occupet atque aliquem vobis quoque reddat honorem,
13.273
reppulit Actorides sub imagine tutus Achillis
13.274
Troas ab arsuris cum defensore carinis.
13.275
ausum etiam Hectoreis solum concurrere telis
13.276
se putat, oblitus regisque ducumque meique,
13.277
nonus in officio et praelatus munere sortis.
13.278
sed tamen eventus vestrae, fortissime, pugnae
13.279
quis fuit? Hector abit violatus vulnere nullo!
13.280
' Me miserum, quanto cogor meminisse dolore
13.281
temporis illius, quo, Graium murus, Achilles
13.282
procubuit! nec me lacrimae luctusque timorque
13.283
tardarunt, quin corpus humo sublime referrem:
13.284
his umeris, his inquam, umeris ego corpus Achillis
13.285
et simul arma tuli, quae nunc quoque ferre laboro.
13.286
sunt mihi, quae valeant in talia pondera, vires,
13.287
est animus certe vestros sensurus honores:
13.288
scilicet idcirco pro nato caerula mater
13.289
ambitiosa suo fuit, ut caelestia dona,
13.290
artis opus tantae, rudis et sine pectore miles
13.291
indueret? neque enim clipei caelamina novit,
13.292
Oceanum et terras cumque alto sidera caelo
13.293
Pleiadasque Hyadasque inmunemque aequoris Arcton
13.294
diversosque orbes nitidumque Orionis ensem.
13.295
[ postulat, ut capiat, quae non intellegit, arma!]
13.296
' Quid, quod me duri fugientem munera belli
13.297
arguit incepto serum accessisse labori
13.298
nec se magnanimo maledicere sentit Achilli?
13.299
si simulasse vocas crimen, simulavimus ambo;
13.300
si mora pro culpa est, ego sum maturior illo.
13.301
me pia detinuit coniunx, pia mater Achillem,
13.302
primaque sunt illis data tempora, cetera vobis:
13.303
haut timeo, si iam nequeam defendere, crimen
13.304
cum tanto commune viro: deprensus Ulixis
13.305
ingenio tamen ille, at non Aiacis Ulixes.
13.306
' Neve in me stolidae convicia fundere linguae
13.307
admiremur eum, vobis quoque digna pudore
13.308
obicit. an falso Palameden crimine turpe
13.309
accusasse mihi, vobis damnasse decorum est?
13.310
sed neque Naupliades facinus defendere tantum
13.311
tamque patens valuit, nec vos audistis in illo
13.312
crimina: vidistis, pretioque obiecta patebant.
13.313
' Nec, Poeantiaden quod habet Vulcania Lemnos,
13.314
esse reus merui( factum defendite vestrum!
13.315
consensistis enim), nec me suasisse negabo,
13.316
ut se subtraheret bellique viaeque labori
13.317
temptaretque feros requie lenire dolores.
13.318
paruit et vivit! non haec sententia tantum
13.319
fida, sed et felix, cum sit satis esse fidelem.
13.320
quem quoniam vates delenda ad Pergama poscunt,
13.321
ne mandate mihi! melius Telamonius ibit
13.322
eloquioque virum morbis iraque furentem
13.323
molliet aut aliqua producet callidus arte!
13.324
ante retro Simois fluet et sine frondibus Ide
13.325
stabit, et auxilium promittet Achaia Troiae,
13.326
quam, cessante meo pro vestris pectore rebus,
13.327
Aiacis stolidi Danais sollertia prosit.
13.328
sis licet infestus sociis regique mihique
13.329
dure Philoctete, licet exsecrere meumque
13.330
devoveas sine fine caput cupiasque dolenti
13.331
me tibi forte dari nostrumque haurire cruorem,
13.332
utque tui mihi sit, fiat tibi copia nostri:
13.333
te tamen adgrediar mecumque reducere nitar
13.334
tamque tuis potiar( faveat Fortuna) sagittis,
13.335
quam sum Dardanio, quem cepi, vate potitus,
13.336
quam responsa deum Troianaque fata retexi,
13.337
quam rapui Phrygiae signum penetrale Minervae
13.338
hostibus e mediis. et se mihi conferat Aiax?
13.339
nempe capi Troiam prohibebant fata sine illo:
13.340
fortis ubi est Aiax? ubi sunt ingentia magni
13.341
verba viri? cur hic metuis? cur audet Ulixes
13.342
ire per excubias et se committere nocti
13.343
perque feros enses non tantum moenia Troum,
13.344
verum etiam summas arces intrare suaque
13.345
eripere aede deam raptamque adferre per hostes?
13.346
quae nisi fecissem, frustra Telamone creatus
13.347
gestasset laeva taurorum tergora septem.
13.348
illa nocte mihi Troiae victoria parta est:
13.349
Pergama tunc vici, cum vinci posse coegi.
13.350
' Desine Tydiden vultuque et murmure nobis
13.351
ostentare meum: pars est sua laudis in illo!
13.352
nec tu, cum socia clipeum pro classe tenebas,
13.353
solus eras: tibi turba comes, mihi contigit unus.
13.354
qui nisi pugnacem sciret sapiente minorem
13.355
esse nec indomitae deberi praemia dextrae,
13.356
ipse quoque haec peteret; peteret moderatior Aiax
13.357
Eurypylusque ferox claroque Andraemone natus
13.358
nec minus Idomeneus patriaque creatus eadem
13.359
Meriones, peteret maioris frater Atridae:
13.360
quippe manu fortes nec sunt mihi Marte secundi,
13.361
consiliis cessere meis. tibi dextera bello
13.362
utilis, ingenium est, quod eget moderamine nostro;
13.363
tu vires sine mente geris, mihi cura futuri;
13.364
tu pugnare potes, pugnandi tempora mecum
13.365
eligit Atrides; tu tantum corpore prodes,
13.366
nos animo; quantoque ratem qui temperat, anteit
13.367
remigis officium, quanto dux milite maior,
13.368
tantum ego te supero. nec non in corpore nostro
13.369
pectora sunt potiora manu: vigor omnis in illis.
13.370
' At vos, o proceres, vigili date praemia vestro,
13.371
proque tot annorum cura, quibus anxius egi,
13.372
hunc titulum meritis pensandum reddite nostris:
13.373
iam labor in fine est; obstantia fata removi
13.374
altaque posse capi faciendo Pergama, cepi.
13.375
per spes nunc socias casuraque moenia Troum
13.376
perque deos oro, quos hosti nuper ademi,
13.377
per siquid superest, quod sit sapienter agendum,
13.378
siquid adhuc audax ex praecipitique petendum est,
13.379
[ si Troiae fatis aliquid restare putatis,]
13.380
este mei memores! aut si mihi non datis arma,
13.381
huic date!' et ostendit signum fatale Minervae.
13.382
Mota manus procerum est, et quid facundia posset,
13.383
re patuit, fortisque viri tulit arma disertus.
13.384
Hectora qui solus, qui ferrum ignesque Iovemque
13.385
sustinuit totiens, unam non sustinet iram,
13.386
invictumque virum vicit dolor: arripit ensem
13.387
et' meus hic certe est! an et hunc sibi poscit Ulixes?
13.388
hoc' ait' utendum est in me mihi, quique cruore
13.389
saepe Phrygum maduit, domini nunc caede madebit,
13.390
ne quisquam Aiacem possit superare nisi Aiax.'
13.391
dixit et in pectus tum demum vulnera passum,
13.392
qua patuit ferrum, letalem condidit ensem.
13.393
nec valuere manus infixum educere telum:
13.394
expulit ipse cruor, rubefactaque sanguine tellus
13.395
purpureum viridi genuit de caespite florem,
13.396
qui prius Oebalio fuerat de vulnere natus;
13.397
littera communis mediis pueroque viroque
13.398
inscripta est foliis, haec nominis, illa querellae.
13.399
Victor ad Hypsipyles patriam clarique Thoantis
13.400
et veterum terras infames caede virorum
13.401
vela dat, ut referat Tirynthia tela, sagittas;
13.402
quae postquam ad Graios domino comitante revexit,
13.403
inposita est sero tandem manus ultima bello.
13.404
[ Troia simul Priamusque cadunt. Priameia coniunx
13.405
perdidit infelix hominis post omnia formam
13.406
externasque novo latratu terruit auras,
13.407
longus in angustum qua clauditur Hellespontus.]
13.408
Ilion ardebat, neque adhuc consederat ignis,
13.409
exiguumque senis Priami Iovis ara cruorem
13.410
conbiberat, tractata comis antistita Phoebi
13.411
non profecturas tendebat ad aethera palmas;
13.412
Dardanidas matres patriorum signa deorum,
13.413
dum licet, amplexas succensaque templa tenentes
13.414
invidiosa trahunt victores praemia Grai;
13.415
mittitur Astyanax illis de turribus, unde
13.416
pugnantem pro se proavitaque regna tuentem
13.417
saepe videre patrem monstratum a matre solebat.
13.418
iamque viam suadet Boreas, flatuque secundo
13.419
carbasa mota sonant: iubet uti navita ventis;
13.420
' Troia, vale! rapimur' clamant, dant oscula terrae
13.421
Troades et patriae fumantia tecta relinquunt.
13.422
ultima conscendit classem miserabile visu!
13.423
in mediis Hecabe natorum inventa sepulcris:
13.424
prensantem tumulos atque ossibus oscula dantem
13.425
Dulichiae traxere manus, tamen unius hausit
13.426
inque sinu cineres secum tulit Hectoris haustos;
13.427
Hectoris in tumulo canum de vertice crinem,
13.428
inferias inopes, crinem lacrimasque reliquit,
13.429
Est, ubi Troia fuit, Phrygiae contraria tellus
13.430
Bistoniis habitata viris: Polymestoris illic
13.431
regia dives erat, cui te commisit alendum
13.432
clam, Polydore, pater Phrygiisque removit ab armis,
13.433
consilium sapiens, sceleris nisi praemia magnas
13.434
adiecisset opes, animi inritamen avari.
13.435
ut cecidit fortuna Phrygum, capit inpius ensem
13.436
rex Thracum iuguloque sui demisit alumni
13.437
et, tamquam tolli cum corpore crimina possent,
13.438
exanimem scopulo subiectas misit in undas.
13.439
Litore Threicio classem religarat Atrides,
13.440
dum mare pacatum, dum ventus amicior esset:
13.441
hic subito, quantus, cum viveret, esse solebat,
13.442
exit humo late rupta similisque minanti
13.443
temporis illius vultum referebat Achilles,
13.444
quo ferus iniustum petiit Agamemnona ferro
13.445
' inmemores' que' mei disceditis,' inquit' Achivi,
13.446
obrutaque est mecum virtutis gratia nostrae!
13.447
ne facite! utque meum non sit sine honore sepulcrum,
13.448
placet Achilleos mactata Polyxena manes!'
13.449
dixit, et inmiti sociis parentibus umbrae,
13.450
rapta sinu matris, quam iam prope sola fovebat,
13.451
fortis et infelix et plus quam femina virgo
13.452
ducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.
13.453
quae memor ipsa sui postquam crudelibus aris
13.454
admota est sensitque sibi fera sacra parari,
13.455
utque Neoptolemum stantem ferrumque tenentem;
13.456
inque suo vidit figentem lumina vultu,
13.457
' utere iamdudum generoso sanguine' dixit
13.458
' nulla mora est; at tu iugulo vel pectore telum
13.459
conde meo' iugulumque simul pectusque retexit.
13.460
' scilicet haud ulli servire Polyxena vellem.
13.461
haud per tale sacrum numen placabitis ullum!
13.462
mors tantum vellem matrem mea fallere posset:
13.463
mater obest minuitque necis mihi gaudia, quamvis
13.464
non mea mors illi, verum sua vita tremenda est.
13.465
vos modo, ne Stygios adeam non libera manes,
13.466
ite procul, si iusta peto, tactuque viriles
13.467
virgineo removete manus! acceptior illi,
13.468
quisquis is est, quem caede mea placare paratis,
13.469
liber erit sanguis. siquos tamen ultima nostri
13.470
verba movent oris( Priami vos filia regis,
13.471
non captiva rogat), genetrici corpus inemptum
13.472
reddite, neve auro redimat ius triste sepulcri,
13.473
sed lacrimis! tum, cum poterat, redimebat et auro.'
13.474
dixerat, at populus lacrimas, quas illa tenebat,
13.475
non tenet; ipse etiam flens invitusque sacerdos
13.476
praebita coniecto rupit praecordia ferro.
13.477
illa super terram defecto poplite labens
13.478
pertulit intrepidos ad fata novissima vultus;
13.479
tunc quoque cura fuit partes velare tegendas,
13.480
cum caderet, castique decus servare pudoris.
13.481
Troades excipiunt deploratosque recensent
13.482
Priamidas et quot dederit domus una cruores,
13.483
teque gemunt, virgo, teque, o modo regia coniunx,
13.484
regia dicta parens, Asiae florentis imago,
13.485
nunc etiam praedae mala sors; quam victor Ulixes
13.486
esse suam nollet, nisi quod tamen Hectora partu
13.487
edideras: dominum matri vix repperit Hector!
13.488
quae corpus conplexa animae tam fortis inane,
13.489
quas totiens patriae dederat natisque viroque,
13.490
huic quoque dat lacrimas; lacrimas in vulnera fundit
13.491
osculaque ore tegit consuetaque pectora plangit
13.492
canitiemque suam concretam sanguine vellens
13.493
plura quidem, sed et haec laniato pectore, dixit:
13.494
' nata, tuae quid enim superest? dolor ultime matris,
13.495
nata, iaces, videoque tuum, mea vulnera, vulnus:
13.496
en, ne perdiderim quemquam sine caede meorum,
13.497
tu quoque vulnus habes; at te, quia femina, rebar
13.498
a ferro tutam: cecidisti et femina ferro,
13.499
totque tuos idem fratres, te perdidit idem,
13.500
exitium Troiae nostrique orbator, Achilles;
13.501
at postquam cecidit Paridis Phoebique sagittis,
13.502
nunc certe, dixi, non est metuendus Achilles:
13.503
nunc quoque mi metuendus erat; cinis ipse sepulti
13.504
in genus hoc saevit, tumulo quoque sensimus hostem:
13.505
Aeacidae fecunda fui! iacet Ilion ingens,
13.506
eventuque gravi finita est publica clades,
13.507
sed finita tamen; soli mihi Pergama restant.
13.508
in cursuque meus dolor est: modo maxima rerum,
13.509
tot generis natisque potens nuribusque viroque
13.510
nunc trahor exul, inops, tumulis avulsa meorum,
13.511
Penelopae munus, quae me data pensa trahentem
13.512
matribus ostendens Ithacis' haec Hectoris illa est
13.513
clara parens, haec est' dicet' Priameia coniunx,'
13.514
postque tot amissos tu nunc, quae sola levabas
13.515
maternos luctus, hostilia busta piasti!
13.516
inferias hosti peperi! quo ferrea resto?
13.517
quidve moror? quo me servas, annosa senectus?
13.518
quo, di crudeles, nisi uti nova funera cernam,
13.519
vivacem differtis anum? quis posse putaret
13.520
felicem Priamum post diruta Pergama dici?
13.521
felix morte sua est! nec te, mea nata, peremptam
13.522
adspicit et vitam pariter regnumque reliquit.
13.523
at, puto, funeribus dotabere, regia virgo,
13.524
condeturque tuum monumentis corpus avitis!
13.525
non haec est fortuna domus: tibi munera matris
13.526
contingent fletus peregrinaeque haustus harenae!
13.527
omnia perdidimus: superest, cur vivere tempus
13.528
in breve sustineam, proles gratissima matri,
13.529
nunc solus, quondam minimus de stirpe virili,
13.530
has datus Ismario regi Polydorus in oras.
13.531
quid moror interea crudelia vulnera lymphis
13.532
abluere et sparsos inmiti sanguine vultus?'
13.533
Dixit et ad litus passu processit anili,
13.534
albentes lacerata comas.' date, Troades, urnam!'
13.535
dixerat infelix, liquidas hauriret ut undas:
13.536
adspicit eiectum Polydori in litore corpus
13.537
factaque Threiciis ingentia vulnera telis;
13.538
Troades exclamant, obmutuit illa dolore,
13.539
et pariter vocem lacrimasque introrsus obortas
13.540
devorat ipse dolor, duroque simillima saxo
13.541
torpet et adversa figit modo lumina terra,
13.542
interdum torvos sustollit ad aethera vultus,
13.543
nunc positi spectat vultum, nunc vulnera nati,
13.544
vulnera praecipue, seque armat et instruit ira.
13.545
qua simul exarsit, tamquam regina maneret,
13.546
ulcisci statuit poenaeque in imagine tota est,
13.547
utque furit catulo lactente orbata leaena
13.548
signaque nacta pedum sequitur, quem non videt, hostem,
13.549
sic Hecabe, postquam cum luctu miscuit iram,
13.550
non oblita animorum, annorum oblita suorum,
13.551
vadit ad artificem dirae, Polymestora, caedis
13.552
conloquiumque petit; nam se monstrare relictum
13.553
velle latens illi, quod nato redderet, aurum.
13.554
credidit Odrysius praedaeque adsuetus amore
13.555
in secreta venit: tum blando callidus ore
13.556
' tolle moras, Hecabe,' dixit' da munera nato!
13.557
omne fore illius, quod das, quod et ante dedisti,
13.558
per superos iuro.' spectat truculenta loquentem
13.559
falsaque iurantem tumidaque exaestuat ira
13.560
atque ita correpto captivarum agmina matrum
13.561
invocat et digitos in perfida lumina condit
13.562
expellitque genis oculos( facit ira potentem)
13.563
inmergitque manus foedataque sanguine sonti
13.564
non lumen( neque enim superest), loca luminis haurit.
13.565
clade sui Thracum gens inritata tyranni
13.566
Troada telorum lapidumque incessere iactu
13.567
coepit, at haec missum rauco cum murmure saxum
13.568
morsibus insequitur rictuque in verba parato
13.569
latravit, conata loqui: locus exstat et ex re
13.570
nomen habet, veterumque diu memor illa malorum
13.571
tum quoque Sithonios ululavit maesta per agros.
13.572
illius Troasque suos hostesque Pelasgos,
13.573
illius fortuna deos quoque moverat omnes,
13.574
sic omnes, ut et ipsa Iovis coniunxque sororque
13.575
eventus Hecaben meruisse negaverit illos.
13.576
Non vacat Aurorae, quamquam isdem faverat armis,
13.577
cladibus et casu Troiaeque Hecabesque moveri.
13.578
cura deam propior luctusque domesticus angit
13.579
Memnonis amissi, Phrygiis quem lutea campis
13.580
vidit Achillea pereuntem cuspide mater;
13.581
vidit, et ille color, quo matutina rubescunt
13.582
tempora, palluerat, latuitque in nubibus aether.
13.583
at non inpositos supremis ignibus artus
13.584
sustinuit spectare parens, sed crine soluto
13.585
sicut erat, magni genibus procumbere non est
13.586
dedignata Iovis lacrimisque has addere voces:
13.587
' omnibus inferior, quas sustinet aureus aether,
13.588
( nam mihi sunt totum rarissima templa per orbem)
13.589
diva tamen, veni, non ut delubra diesque
13.590
des mihi sacrificos caliturasque ignibus aras:
13.591
si tamen adspicias, quantum tibi femina praestem,
13.592
tum cum luce nova noctis confinia servo,
13.593
praemia danda putes; sed non ea cura neque hic est
13.594
nunc status Aurorae, meritos ut poscat honores:
13.595
Memnonis orba mei venio, qui fortia frustra
13.596
pro patruo tulit arma suo primisque sub annis
13.597
occidit a forti( sic vos voluistis) Achille.
13.598
da, precor, huic aliquem, solacia mortis, honorem,
13.599
summe deum rector, maternaque vulnera leni!'
13.600
Iuppiter adnuerat, cum Memnonis arduus alto
13.601
corruit igne rogus, nigrique volumina fumi
13.602
infecere diem, veluti cum flumine Nais
13.603
exhalat nebulas, nec sol admittitur infra;
13.604
atra favilla volat glomerataque corpus in unum
13.605
densetur faciemque capit sumitque calorem
13.606
atque animam ex igni( levitas sua praebuit alas)
13.607
et primo similis volucri, mox vera volucris
13.608
insonuit pennis, pariter sonuere sorores
13.609
innumerae, quibus est eadem natalis origo,
13.610
terque rogum lustrant, et consonus exit in auras
13.611
ter plangor, quarto seducunt castra volatu;
13.612
tum duo diversa populi de parte feroces
13.613
bella gerunt rostrisque et aduncis unguibus iras
13.614
exercent alasque adversaque pectora lassant,
13.615
inferiaeque cadunt cineri cognata sepulto
13.616
corpora seque viro forti meminere creatas.
13.617
praepetibus subitis nomen facit auctor: ab illo
13.618
Memnonides dictae, cum sol duodena peregit
13.619
signa, parentali moriturae more rebellant.
13.620
ergo aliis latrasse Dymantida flebile visum est;
13.621
luctibus est Aurora suis intenta piasque
13.622
nunc quoque dat lacrimas et toto rorat in orbe.
13.623
Non tamen eversam Troiae cum moenibus esse
13.624
spem quoque fata sinunt: sacra et, sacra altera, patrem
13.625
fert umeris, venerabile onus, Cythereius heros.
13.626
de tantis opibus praedam pius eligit illam
13.627
Ascaniumque suum profugaque per aequora classe
13.628
fertur ab Antandro scelerataque limina Thracum
13.629
et Polydoreo manantem sanguine terram
13.630
linquit et utilibus ventis aestuque secundo
13.631
intrat Apollineam sociis comitantibus urbem.
13.632
hunc Anius, quo rege homines, antistite Phoebus
13.633
rite colebatur, temploque domoque recepit
13.634
urbemque ostendit delubraque nota duasque
13.635
Latona quondam stirpes pariente retentas.
13.636
ture dato flammis vinoque in tura profuso
13.637
caesarumque boum fibris de more crematis
13.638
regia tecta petunt, positique tapetibus altis
13.639
munera cum liquido capiunt Cerealia Baccho.
13.640
tum pius Anchises:' o Phoebi lecte sacerdos,
13.641
fallor, an et natum, cum primum haec moenia vidi,
13.642
bisque duas natas, quantum reminiscor, habebas?'
13.643
huic Anius niveis circumdata tempora vittis
13.644
concutiens et tristis ait:' non falleris, heros
13.645
maxime; vidisti natorum quinque parentem,
13.646
quem nunc( tanta homines rerum inconstantia versat)
13.647
paene vides orbum. quod enim mihi filius absens
13.648
auxilium, quem dicta suo de nomine tellus
13.649
Andros habet pro patre locumque et regna tenentem?
13.650
Delius augurium dedit huic, dedit altera Liber
13.651
femineae stirpi voto maiora fideque
13.652
munera: nam tactu natarum cuncta mearum
13.653
in segetem laticemque meri canaeque Minervae
13.654
transformabantur, divesque erat usus in illis.
13.655
hoc ubi cognovit Troiae populator Atrides,
13.656
( ne non ex aliqua vestram sensisse procellam
13.657
nos quoque parte putes), armorum viribus usus
13.658
abstrahit invitas gremio genitoris alantque
13.659
imperat Argolicam caelesti munere classem.
13.660
effugiunt, quo quaeque potest: Euboea duabus
13.661
et totidem natis Andros fraterna petita est.
13.662
miles adest et, ni dedantur, bella minatur:
13.663
victa metu pietas consortia corpora poenae
13.664
dedidit; et timido possis ignoscere fratri:
13.665
non hic Aeneas, non, qui defenderet Andron,
13.666
Hector erat, per quem decimum durastis in annum.
13.667
iamque parabantur captivis vincla lacertis:
13.668
illae tollentes etiamnum libera caelo
13.669
bracchia' Bacche pater, fer opem!' dixere, tulitque
13.670
muneris auctor opem, si miro perdere more
13.671
ferre vocatur opem, nec qua ratione figuram
13.672
perdiderint, potui scire aut nunc dicere possum;
13.673
summa mali nota est: pennas sumpsere tuaeque
13.674
coniugis in volucres, niveas abiere columbas.'
13.675
Talibus atque aliis postquam convivia dictis
13.676
inplerunt, mensa somnum petiere remota
13.677
cumque die surgunt adeuntque oracula Phoebi,
13.678
qui petere antiquam matrem cognataque iussit
13.679
litora; prosequitur rex et dat munus ituris,
13.680
Anchisae sceptrum, chlamydem pharetramque nepoti,
13.681
cratera Aeneae, quem quondam transtulit illi
13.682
hospes ab Aoniis Therses Ismenius oris:
13.683
miserat hunc illi Therses, fabricaverat Alcon
13.684
Hyleus et longo caelaverat argumento.
13.685
urbs erat, et septem posses ostendere portas:
13.686
hae pro nomine erant, et quae foret illa, docebant;
13.687
ante urbem exequiae tumulique ignesque rogique
13.688
effusaeque comas et apertae pectora matres
13.689
significant luctum; nymphae quoque flere videntur
13.690
siccatosque queri fontes: sine frondibus arbor
13.691
nuda riget, rodunt arentia saxa capellae.
13.692
ecce facit mediis natas Orione Thebis
13.693
hac non femineum iugulo dare vulnus aperto,
13.694
illac demisso per fortia pectora telo
13.695
pro populo cecidisse suo pulchrisque per urbem
13.696
funeribus ferri celebrique in parte cremari.
13.697
tum de virginea geminos exire favilla,
13.698
ne genus intereat, iuvenes, quos fama Coronas
13.699
nominat, et cineri materno ducere pompam.
13.700
hactenus antiquo signis fulgentibus aere,
13.701
summus inaurato crater erat asper acantho.
13.702
nec leviora datis Troiani dona remittunt
13.703
dantque sacerdoti custodem turis acerram,
13.704
dant pateram claramque auro gemmisque coronam.
13.705
Inde recordati Teucros a sanguine Teucri
13.706
ducere principium Creten tenuere locique
13.707
ferre diu nequiere Iovem centumque relictis
13.708
urbibus Ausonios optant contingere portus,
13.709
saevit hiems iactatque viros, Strophadumque receptos
13.710
portubus infidis exterruit ales Aello.
13.711
et iam Dulichios portus Ithacamque Samonque
13.712
Neritiasque domus, regnum fallacis Ulixis,
13.713
praeter erant vecti: certatam lite deorum
13.714
Ambraciam versique vident sub imagine saxum
13.715
iudicis, Actiaco quae nunc ab Apolline nota est,
13.716
vocalemque sua terram Dodonida quercu
13.717
Chaoniosque sinus, ubi nati rege Molosso
13.718
inpia subiectis fugere incendia pennis.
13.719
Proxima Phaeacum felicibus obsita pomis
13.720
rura petunt, Epiros ab his regnataque vati
13.721
Buthrotos Phrygio simulataque Troia tenetur;
13.722
inde futurorum certi, quae cuncta fideli
13.723
Priamides Helenus monitu praedixerat, intrant
13.724
Sicaniam: tribus haec excurrit in aequora linguis,
13.725
e quibus imbriferos est versa Pachynos ad austros,
13.726
mollibus oppositum zephyris Lilybaeon, ad arctos
13.727
aequoris expertes spectat boreanque Peloros.
13.728
hac subeunt Teucri, et remis aestuque secundo
13.729
sub noctem potitur Zanclaea classis harena:
13.730
Scylla latus dextrum, laevum inrequieta Charybdis
13.731
infestat; vorat haec raptas revomitque carinas,
13.732
illa feris atram canibus succingitur alvum,
13.733
virginis ora gerens, et, si non omnia vates
13.734
ficta reliquerunt, aliquo quoque tempore virgo:
13.735
hanc multi petiere proci, quibus illa repulsis
13.736
ad pelagi nymphas, pelagi gratissima nymphis,
13.737
ibat et elusos iuvenum narrabat amores.
13.738
cui dum pectendos praebet Galatea capillos,
13.739
talibus adloquitur repetens suspiria dictis:
13.740
' te tamen, o virgo, genus haut inmite virorum
13.741
expetit, utque facis, potes his inpune negare;
13.742
at mihi, cui pater est Nereus, quam caerula Doris
13.743
enixa est, quae sum turba quoque tuta sororum,
13.744
non nisi per luctus licuit Cyclopis amorem
13.745
effugere.' et lacrimae vocem inpediere loquentis.
13.746
quas ubi marmoreo detersit pollice virgo
13.747
et solata deam est,' refer, o carissima' dixit
13.748
' neve tui causam tege( sic sum fida) doloris!'
13.749
Nereis his contra resecuta Crataeide natam est:
13.750
' Acis erat Fauno nymphaque Symaethide cretus
13.751
magna quidem patrisque sui matrisque voluptas,
13.752
nostra tamen maior; nam me sibi iunxerat uni.
13.753
pulcher et octonis iterum natalibus actis
13.754
signarat teneras dubia lanugine malas.
13.755
hunc ego, me Cyclops nulla cum fine petebat.
13.756
nec, si quaesieris, odium Cyclopis amorne
13.757
Acidis in nobis fuerit praesentior, edam:
13.758
par utrumque fuit. pro! quanta potentia regni
13.759
est, Venus alma, tui! nempe ille inmitis et ipsis
13.760
horrendus silvis et visus ab hospite nullo
13.761
inpune et magni cum dis contemptor Olympi,
13.762
quid sit amor, sentit validaque cupidine captus
13.763
uritur oblitus pecorum antrorumque suorum.
13.764
iamque tibi formae, iamque est tibi cura placendi,
13.765
iam rigidos pectis rastris, Polypheme, capillos,
13.766
iam libet hirsutam tibi falce recidere barbam
13.767
et spectare feros in aqua et conponere vultus.
13.768
caedis amor feritasque sitisque inmensa cruoris
13.769
cessant, et tutae veniuntque abeuntque carinae.
13.770
Telemus interea Siculam delatus ad Aetnen,
13.771
Telemus Eurymides, quem nulla fefellerat ales,
13.772
terribilem Polyphemon adit' lumen' que,' quod unum
13.773
fronte geris media, rapiet tibi' dixit' Ulixes.'
13.774
risit et' o vatum stolidissime, falleris,' inquit,
13.775
' altera iam rapuit.' sic frustra vera monentem
13.776
spernit et aut gradiens ingenti litora passu
13.777
degravat, aut fessus sub opaca revertitur antra.
13.778
prominet in pontum cuneatus acumine longo
13.779
collis( utrumque latus circumfluit aequoris unda):
13.780
huc ferus adscendit Cyclops mediusque resedit;
13.781
lanigerae pecudes nullo ducente secutae.
13.782
cui postquam pinus, baculi quae praebuit usum,
13.783
ante pedes posita est antemnis apta ferendis
13.784
sumptaque harundinibus conpacta est fistula centum,
13.785
senserunt toti pastoria sibila montes,
13.786
senserunt undae; latitans ego rupe meique
13.787
Acidis in gremio residens procul auribus hausi
13.788
talia dicta meis auditaque mente notavi:
13.789
'' Candidior folio nivei Galatea ligustri,
13.790
floridior pratis, longa procerior alno,
13.791
splendidior vitro, tenero lascivior haedo,
13.792
levior adsiduo detritis aequore conchis,
13.793
solibus hibernis, aestiva gratior umbra,
13.794
mobilior damma, platano conspectior alta,
13.795
lucidior glacie, matura dulcior uva,
13.796
mollior et cycni plumis et lacta coacto,
13.797
et, si non fugias, riguo formosior horto;
13.798
'' Saevior indomitis eadem Galatea iuvencis,
13.799
durior annosa quercu, fallacior undis,
13.800
lentior et salicis virgis et vitibus albis,
13.801
his inmobilior scopulis, violentior amne,
13.802
laudato pavone superbior, acrior igni,
13.803
asperior tribulis, feta truculentior ursa,
13.804
surdior aequoribus, calcato inmitior hydro,
13.805
et, quod praecipue vellem tibi demere possem,
13.806
non tantum cervo claris latratibus acto,
13.807
verum etiam ventis volucrique fugacior aura,
13.808
( at bene si noris, pigeat fugisse, morasque
13.809
ipsa tuas damnes et me retinere labores)
13.810
sunt mihi, pars montis, vivo pendentia saxo
13.811
antra, quibus nec sol medio sentitur in aestu,
13.812
nec sentitur hiems; sunt poma gravantia ramos,
13.813
sunt auro similes longis in vitibus uvae,
13.814
sunt et purpureae: tibi et has servamus et illas.
13.815
ipsa tuis manibus silvestri nata sub umbra
13.816
mollia fraga leges, ipsa autumnalia corna
13.817
prunaque non solum nigro liventia suco,
13.818
verum etiam generosa novasque imitantia ceras.
13.819
nec tibi castaneae me coniuge, nec tibi deerunt
13.820
arbutei fetus: omnis tibi serviet arbor.
13.821
'' Hoc pecus omne meum est, multae quoque vallibus errant,
13.822
multas silva tegit, multae stabulantur in antris,
13.823
nec, si forte roges, possim tibi dicere, quot sint:
13.824
pauperis est numerare pecus; de laudibus harum
13.825
nil mihi credideris, praesens potes ipsa videre,
13.826
ut vix circumeant distentum cruribus uber.
13.827
sunt, fetura minor, tepidis in ovilibus agni.
13.828
sunt quoque, par aetas, aliis in ovilibus haedi.
13.829
lac mihi semper adest niveum: pars inde bibenda
13.830
servatur, partem liquefacta coagula durant.
13.831
'' Nec tibi deliciae faciles vulgataque tantum
13.832
munera contingent, dammae leporesque caperque,
13.833
parve columbarum demptusve cacumine nidus:
13.834
inveni geminos, qui tecum ludere possint,
13.835
inter se similes, vix ut dignoscere possis,
13.836
villosae catulos in summis montibus ursae:
13.837
inveni et dixi' dominae servabimus istos.'
13.838
'' Iam modo caeruleo nitidum caput exere ponto,
13.839
iam, Galatea, veni, nec munera despice nostra!
13.840
certe ego me novi liquidaeque in imagine vidi
13.841
nuper aquae, placuitque mihi mea forma videnti.
13.842
adspice, sim quantus: non est hoc corpore maior
13.843
Iuppiter in caelo, nam vos narrare soletis
13.844
nescio quem regnare Iovem; coma plurima torvos
13.845
prominet in vultus, umerosque, ut lucus, obumbrat;
13.846
nec mea quod rigidis horrent densissima saetis
13.847
corpora, turpe puta: turpis sine frondibus arbor,
13.848
turpis equus, nisi colla iubae flaventia velent;
13.849
pluma tegit volucres, ovibus sua lana decori est:
13.850
barba viros hirtaeque decent in corpore saetae.
13.851
unum est in media lumen mihi fronte, sed instar
13.852
ingentis clipei. quid? non haec omnia magnus
13.853
Sol videt e caelo? Soli tamen unicus orbis.
13.854
'' Adde, quod in vestro genitor meus aequore regnat:
13.855
hunc tibi do socerum; tantum miserere precesque
13.856
supplicis exaudi! tibi enim succumbimus uni,
13.857
quique Iovem et caelum sperno et penetrabile fulmen,
13.858
Nerei, te vereor, tua fulmine saevior ira est.
13.859
atque ego contemptus essem patientior huius,
13.860
si fugeres omnes; sed cur Cyclope repulso
13.861
Acin amas praefersque meis conplexibus Acin?
13.862
ille tamen placeatque sibi placeatque licebit,
13.863
quod nollem, Galatea, tibi; modo copia detur:
13.864
sentiet esse mihi tanto pro corpore vires!
13.865
viscera viva traham divulsaque membra per agros
13.866
perque tuas spargam( sic se tibi misceat!) undas.
13.867
uror enim, laesusque exaestuat acrius ignis,
13.868
cumque suis videor translatam viribus Aetnen
13.869
pectore ferre meo, nec tu, Galatea, moveris.'
13.870
' Talia nequiquam questus( nam cuncta videbam)
13.871
surgit et ut taurus vacca furibundus adempta
13.872
stare nequit silvaque et notis saltibus errat,
13.873
cum ferus ignaros nec quicquam tale timentes
13.874
me videt atque Acin' video' que exclamat' et ista
13.875
ultima sit, faciam, Veneris concordia vestrae.'
13.876
tantaque vox, quantam Cyclops iratus habere
13.877
debuit, illa fuit: clamore perhorruit Aetne.
13.878
ast ego vicino pavefacta sub aequore mergor;
13.879
terga fugae dederat conversa Symaethius heros
13.880
et' fer opem, Galatea, precor, mihi! ferte, parentes,'
13.881
dixerat' et vestris periturum admittite regnis!'
13.882
insequitur Cyclops partemque e monte revulsam
13.883
mittit, et extremus quamvis pervenit ad illum
13.884
angulus e saxo, totum tamen obruit Acin,
13.885
at nos, quod fieri solum per fata licebat,
13.886
fecimus, ut vires adsumeret Acis avitas.
13.887
puniceus de mole cruor manabat, et intra
13.888
temporis exiguum rubor evanescere coepit,
13.889
fitque color primo turbati fluminis imbre
13.890
purgaturque mora; tum moles iacta dehiscit,
13.891
vivaque per rimas proceraque surgit harundo,
13.892
osque cavum saxi sonat exsultantibus undis,
13.893
miraque res, subito media tenus exstitit alvo
13.894
incinctus iuvenis flexis nova cornua cannis,
13.895
qui, nisi quod maior, quod toto caerulus ore,
13.896
Acis erat, sed sic quoque erat tamen Acis, in amnem
13.897
versus, et antiquum tenuerunt flumina nomen.'
13.898
Desierat Galatea loqui, coetuque soluto
13.899
discedunt placidisque natant Nereides undis.
13.900
Scylla redit; neque enim medio se credere ponto
13.901
audet, et aut bibula sine vestibus errat harena
13.902
aut, ubi lassata est, seductos nacta recessus
13.903
gurgitis, inclusa sua membra refrigerat unda:
13.904
ecce fretum stringens, alti novus incola ponti,
13.905
nuper in Euboica versis Anthedone membris,
13.906
Glaucus adest, visaeque cupidine virginis haeret
13.907
et, quaecumque putat fugientem posse morari,
13.908
verba refert; fugit illa tamen veloxque timore
13.909
pervenit in summum positi prope litora montis.
13.910
ante fretum est ingens, apicem conlectus in unum
13.911
longa sub arboribus convexus in aequora vertex:
13.912
constitit hic et tuta loco, monstrumne deusne
13.913
ille sit, ignorans admiraturque colorem
13.914
caesariemque umeros subiectaque terga tegentem,
13.915
ultimaque excipiat quod tortilis inguina piscis.
13.916
sensit et innitens, quae stabat proxima, moli
13.917
' non ego prodigium nec sum fera belua, virgo,
13.918
sed deus' inquit' aquae: nec maius in aequora Proteus
13.919
ius habet et Triton Athamantiadesque Palaemon.
13.920
ante tamen mortalis eram, sed, scilicet altis
13.921
debitus aequoribus, iam tum exercebar in illis;
13.922
nam modo ducebam ducentia retia pisces,
13.923
nunc in mole sedens moderabar harundine linum.
13.924
sunt viridi prato confinia litora, quorum
13.925
altera pars undis, pars altera cingitur herbis,
13.926
quas neque cornigerae morsu laesere iuvencae,
13.927
nec placidae carpsistis oves hirtaeve capellae;
13.928
non apis inde tulit conlectos sedula flores,
13.929
non data sunt capiti genialia serta, neque umquam
13.930
falciferae secuere manus; ego primus in illo
13.931
caespite consedi, dum lina madentia sicco,
13.932
utque recenserem captivos ordine pisces,
13.933
insuper exposui, quos aut in retia casus
13.934
aut sua credulitas in aduncos egerat hamos.
13.935
res similis fictae, sed quid mihi fingere prodest?
13.936
gramine contacto coepit mea praeda moveri
13.937
et mutare latus terraque ut in aequore niti.
13.938
dumque moror mirorque simul, fugit omnis in undas
13.939
turba suas dominumque novum litusque relinquunt.
13.940
obstipui dubitoque diu causamque requiro,
13.941
num deus hoc aliquis, num sucus fecerit herbae:
13.942
' quae tamen has' inquam' vires habet herba?' manuque
13.943
pabula decerpsi decerptaque dente momordi.
13.944
vix bene conbiberant ignotos guttura sucos,
13.945
cum subito trepidare intus praecordia sensi
13.946
alteriusque rapi naturae pectus amore;
13.947
nec potui restare diu' repetenda' que' numquam
13.948
terra, vale!' dixi corpusque sub aequora mersi.
13.949
di maris exceptum socio dignantur honore,
13.950
utque mihi, quaecumque feram, mortalia demant,
13.951
Oceanum Tethynque rogant: ego lustror ab illis,
13.952
et purgante nefas noviens mihi carmine dicto
13.953
pectora fluminibus iubeor supponere centum;
13.954
nec mora, diversis lapsi de partibus amnes
13.955
totaque vertuntur supra caput aequora nostrum.
13.956
hactenus acta tibi possum memoranda referre,
13.957
hactenus haec memini, nec mens mea cetera sensit.
13.958
quae postquam rediit, alium me corpore toto,
13.959
ac fueram nuper, neque eundem mente recepi:
13.960
hanc ego tum primum viridem ferrugine barbam
13.961
caesariemque meam, quam longa per aequora verro,
13.962
ingentesque umeros et caerula bracchia vidi
13.963
cruraque pinnigero curvata novissima pisce.
13.964
quid tamen haec species, quid dis placuisse marinis,
13.965
quid iuvat esse deum, si tu non tangeris istis?'
13.966
talia dicentem, dicturum plura, reliquit
13.967
Scylla deum; furit ille inritatusque repulsa
13.968
prodigiosa petit Titanidos atria Circes.